Płyn hamulcowy

Funkcja

Płyn hamulcowy ma za zadanie przenosić siłę wywieraną przez kierowcę na pedał hamulca na hamulce kół. Odbywa się to w następujący sposób: gdy tylko kierowca naciska pedał hamulca, oddziałuje poprzez pedał hamulca na wzmacniacz siły hamowania. Pompa hamulcowa przekształca wzmocnioną siłę nacisku stopy w ciśnienie hydrauliczne. Ciśnienie to jest następnie przekazywane do hamulców kół za pośrednictwem przewodów hamulcowych i węży hamulcowych. Płyn hamulcowy pełni przy tym rolę medium przenoszącego siłę.

Rodzaje płynów hamulcowych

Na rynku dostępne są następujące płyny hamulcowe:

• Płyny hamulcowe DOT 3

Płyny te często spotyka się w starszych pojazdach. Płynów DOT 3 nie należy mieszać z innymi płynami hamulcowymi.  

• Płyny hamulcowe DOT 4

Charakteryzują się wyższą temperaturą wrzenia i są najczęściej stosowane w najnowszych modelach pojazdów. W przypadku pojazdów wyposażonych w elektronicznie sterowane układy hamulcowe, takie jak ABS i ESP®, niektórzy producenci oferują płyny hamulcowe na bazie DOT 4, które charakteryzują się jednak niższą lepkością. Są one dostępne między innymi pod nazwami „DOT4 Plus”, „DOT4 Pro” lub „DOT4 HP”.

• Płyny hamulcowe DOT 5

Są to płyny na bazie silikonu. Są one typowe dla rynku amerykańskiego. Nie należy jednak mylić płynu hamulcowego DOT 5 z płynem hamulcowym DOT 5.1. Ten ostatni jest bowiem produkowany na bazie mineralnej (glikolowej).

• Płyny hamulcowe DOT 5.1

Płyn hamulcowy DOT 5.1 jest kompatybilny z odmianami DOT 3 i DOT 4. Dzięki temu, że płyn ten doskonale łączy się z wodą, temperatura wrzenia obniża się jedynie minimalnie. Płyn ten jest idealny do ekstremalnych warunków eksploatacyjnych oraz dla kierowców pasjonujących się wyścigami.

Niektórzy producenci samochodów, na przykład Citroën, stosują płyny hydrauliczne na bazie oleju mineralnego. Zazwyczaj nie są one jednak określane jako płyny hamulcowe i nie wolno ich mieszać z płynami hamulcowymi DOT. Można je rozpoznać po fluorescencyjnym zielono-żółtym kolorze.

Temperatury wrzenia i lepkość zgodnie z normą DOT

Departament Transportu Stanów Zjednoczonych (DOT) określił minimalne wymagania dotyczące płynów hamulcowych na podstawie normy FMVSS (Federal Motor Vehicle Safety Standard) 116. Klasy zawarte w tej normie różnią się między sobą temperaturą wrzenia na sucho i na mokro oraz lepkością. 

Typ	Temperatura wrzenia na sucho w °C	Temperatura wrzenia na mokro w °C	Lepkość w mm²/s
DOT 3	205	140	1 500
DOT 4	230	155	1 800
DOT 5.1	260	180	900

Temperatury wrzenia płynu hamulcowego

Temperatura wrzenia płynu hamulcowego ma szczególne znaczenie. Mówi się tu o tzw. „temperaturze wrzenia na sucho i na mokro”.

Temperatura wrzenia na sucho

Temperatura wrzenia na sucho dotyczy nowego, jeszcze nieużywanego płynu hamulcowego. Zazwyczaj wynosi ona od 240°C do 280°C.

Punkt wrzenia na mokro

Płyn hamulcowy ma właściwości higroskopijne ze względu na swój skład. Oznacza to, że pochłania wilgoć z otoczenia – przede wszystkim przez przewody hamulcowe. W rezultacie zawartość wody w płynie hamulcowym z czasem wzrasta, a temperatura wrzenia spada. Przy zawartości wody wynoszącej 3,5 procent osiąga się tzw. punkt wrzenia na mokro. Od tego momentu należy wymienić płyn hamulcowy.

Dokładną temperaturę wrzenia płynu hamulcowego można określić w specjalistycznym warsztacie za pomocą urządzenia testowego. Badanie to powinno być przeprowadzane co roku. Aby zapewnić prawidłowe działanie układu hamulcowego, jakość płynu hamulcowego musi odpowiadać wytycznym producenta pojazdu. Ponadto należy przestrzegać zalecanych okresów wymiany.

Lepkość

Oprócz temperatury wrzenia istotna jest również lepkość płynu hamulcowego. Zapewnia ona prawidłowe działanie różnych układów hamulcowych. W nowoczesnych układach regulacyjnych, takich jak ABS czy ESP®, szczególnie niska lepkość jest warunkiem niezawodnego działania w ułamkach sekundy. Agregaty hydrauliczne tych układów posiadają wiele niewielkich otworów i kanałów, z których część jest mniejsza niż średnica ludzkiego włosa. Wybór płynu hamulcowego o niewłaściwej lepkości może mieć fatalne konsekwencje dla działania nowoczesnych układów hamulcowych.

Wymagania dotyczące płynu hamulcowego

Płyn hamulcowy musi spełniać następujące wymagania:

• Nie może powodować korozji uszczelek gumowych.
• Musi chronić elementy układu hamulcowego przed korozją i zużyciem.
• Musi być odporny na wysokie temperatury.

Ta ostatnia cecha jest ważna, ponieważ ciepło wytwarzane podczas hamowania jest częściowo przekazywane do płynu hamulcowego. Powoduje to wzrost temperatury. W skrajnych przypadkach może to doprowadzić do wrzenia płynu hamulcowego. Może to mieć poważne konsekwencje: gdy płyn hamulcowy się gotuje, pedał hamulca staje się miękki, a skuteczność hamowania znacznie spada. Powód: podczas wrzenia płynu hamulcowego powstają pęcherzyki pary, które można ściśnąć. Powoduje to, że impulsy hamowania nie docierają już do hamulców kół, a pedał hamulca opada aż do podłogi. W takiej sytuacji mówi się o tzw. „pedałowaniu w próżnię”.

Bezpieczeństwo

Z powodu wysokiej zawartości wody temperatura wrzenia płynu hamulcowego może za bardzo spaść. W związku z tym istnieje ryzyko powstania pęcherzyków pary w układzie hamulcowym. Można je sprężyć. Możliwa konsekwencja: całkowita awaria układu hamulcowego. Awaria objawia się w następujący sposób: pedał hamulca można wcisnąć do końca, a pojazd nie hamuje.

Aby zapewnić bezpieczeństwo układu hamulcowego, bardzo ważne jest coroczne sprawdzanie płynu hamulcowego i wymiana zgodnie z zaleceniami producenta. Podczas tej czynności należy również sprawdzić przewody i węże hamulcowe oraz w razie potrzeby je wymienić.

Ochrona środowiska

Płyn hamulcowy należy przechowywać w oryginalnym opakowaniu. Hermetycznie zamknięte opakowanie umieszczone w suchym, chłodnym i dobrze wentylowanym miejscu zapewnia optymalny okres trwałości.

Utrzymanie wartości

Zbyt wysoka zawartość wody w płynie hamulcowym prowadzi do korozji w układzie hamulcowym. Przewody hamulcowe, tłoki hamulcowe i cylindry hamulcowe tracą wówczas swoją skuteczność hamowania i wymagają kosztownej wymiany. Regularna wymiana płynu hamulcowego zapobiega tym problemom, a tym samym pozwala zachować wartość pojazdu. Ponadto rozlany płyn hamulcowy należy spłukać dużą ilością wody, ponieważ może on uszkodzić lakier i wszystkie elementy z tworzyw sztucznych.